By Rysowanie z wyobraźni jest znacznie trudniejsze niż kopiowanie fotografii. Przy zdjęciu wiele decyzji zostało już podjętych: perspektywa, kadr, oświetlenie i położenie przedmiotów są gotowe. Podczas pracy z wyobraźni trzeba samodzielnie zbudować przestrzeń, określić proporcje, ustawić bryły i zdecydować, skąd pada światło.
Dlatego na bardziej zaawansowanym etapie nauki warto stopniowo ograniczać zależność od gotowych referencji. Ćwiczenia wykonywane w szkole rysunku mogą łączyć obserwację rzeczywistych przedmiotów z ich późniejszym przekształcaniem i konstruowaniem z pamięci. Jest to szczególnie ważne dla kandydatów na architekturę, architekturę wnętrz i wzornictwo.
Dlaczego kopiowanie nie wystarcza?
Osoba dobrze kopiująca fotografię może mieć duży problem z narysowaniem tego samego przedmiotu z innej strony. Oznacza to, że zapamiętała przede wszystkim dwuwymiarowy obraz, a nie przestrzenną konstrukcję obiektu.
Różnicę dobrze pokazuje proste ćwiczenie:
- narysuj krzesło stojące przed sobą,
- odłóż rysunek i odejdź od modelu,
- spróbuj narysować to samo krzesło widziane od tyłu,
- następnie przedstaw je z wysokiego punktu obserwacji.
Jeżeli pierwsza praca wychodzi poprawnie, a dwie kolejne są trudne do skonstruowania, warto poświęcić więcej czasu analizie brył i perspektywy.
Najpierw trzeba nauczyć się upraszczać przedmioty
Duża część rysunku z wyobraźni opiera się na zdolności sprowadzania złożonych obiektów do prostych form przestrzennych.
| Obiekt | Możliwe uproszczenie | Co trzeba kontrolować? |
|---|---|---|
| Krzesło | kilka prostopadłościanów | perspektywę, wysokość siedziska, rozstaw nóg |
| Kubek | walec + bryła uchwytu | elipsy, oś, położenie uchwytu |
| Samochód | duża bryła nadwozia + walce kół | proporcje, osie kół, perspektywę |
| Głowa | bryła czaszki + forma żuchwy | oś twarzy, ustawienie głowy |
| Lampa | walce, stożki i prostopadłościany | proporcje i sposób łączenia elementów |
Im łatwiej rozpoznać podstawowe bryły, tym prościej później obracać obiekt w wyobraźni.
Ćwiczenie 1. Jedna bryła w wielu ustawieniach
Na początek nie potrzeba skomplikowanego tematu. Wystarczy sześcian. Należy narysować go kilkanaście razy, za każdym razem zmieniając:
- wysokość obserwatora,
- kąt ustawienia,
- odległość od obserwatora,
- proporcje bryły,
- położenie względem linii horyzontu.
Kolejnym etapem mogą być prostopadłościany, walce i ostrosłupy. Celem nie jest stworzenie efektownego arkusza, lecz oswojenie się z obracaniem prostych form w przestrzeni.
Ćwiczenie 2. Obracanie przedmiotu
Po opanowaniu podstawowych brył można przejść do prostych przedmiotów. Dobrym wyborem jest kubek, pudełko, czajnik lub krzesło.
Przedmiot można narysować w czterech położeniach:
| Widok | Najważniejszy problem |
|---|---|
| Przód | proporcje i symetria |
| 3/4 | perspektywa i głębokość |
| Tył | zrozumienie konstrukcji niewidocznej wcześniej |
| Z góry | zmiana horyzontu i skróty |
Warto najpierw wykonać pierwszy widok z natury, a pozostałe już bez modelu. Później można porównać wynik z rzeczywistym przedmiotem.
Ćwiczenie 3. Zmiana proporcji
Rysunek z wyobraźni nie oznacza tylko obracania gotowej formy. Kolejnym krokiem jest jej modyfikowanie.
Przykładowe zadanie:
Narysuj zwykłe krzesło, a następnie przygotuj pięć jego wariantów.
- bardzo niskie siedzisko,
- wysokie oparcie,
- trzy nogi zamiast czterech,
- wersja składana,
- wersja przeznaczona do bardzo małego pomieszczenia.
Takie ćwiczenie rozwija jednocześnie wyobraźnię przestrzenną i podstawowe myślenie projektowe.
Ćwiczenie 4. Budowanie z kilku brył
Bardzo dobrym zadaniem przygotowującym do kierunków architektonicznych jest tworzenie kompozycji z ograniczonego zestawu elementów.
Można przyjąć następujące warunki:
- 2 sześciany,
- 1 walec,
- 1 ostrosłup,
- wszystkie elementy muszą się ze sobą stykać,
- całość należy przedstawić z trzech stron.
Następnie można zwiększać trudność. Jedna bryła może zostać przecięta, druga przebita przez inną, a część elementów można obrócić względem wspólnej osi.
Jak sprawdzić, czy bryły rzeczywiście znajdują się w jednej przestrzeni?
Najczęstszym problemem jest sytuacja, w której każdy element wygląda poprawnie osobno, ale całość nie jest spójna perspektywicznie.
Warto sprawdzić:
- czy obiekty korzystają ze wspólnej linii horyzontu,
- czy równoległe krawędzie zmierzają do odpowiednich punktów zbiegu,
- czy wielkość obiektów zmniejsza się wraz z odległością,
- czy elementy rzeczywiście stoją na tej samej płaszczyźnie,
- czy wzajemne zasłanianie obiektów jest logiczne.
Ćwiczenie 5. Przedmiot po zmianie funkcji
To zadanie przydaje się szczególnie osobom zainteresowanym wzornictwem. Należy wybrać istniejący przedmiot, a następnie zmienić jego przeznaczenie.
Przykładowo zwykła butelka może zostać przekształcona w:
- lampę,
- pojemnik z uchwytem,
- niewielki głośnik,
- konewkę,
- przenośny termos.
Zmiana funkcji wymusza zmianę konstrukcji. Trzeba zastanowić się, które elementy pozostawić, a które dodać.
Ćwiczenie 6. Wnętrze z pamięci
Dobrym treningiem jest dokładne obejrzenie pomieszczenia przez kilka minut, a następnie narysowanie go już w innym miejscu.
Nie chodzi o zapamiętanie wszystkich detali. Najważniejsze są:
- proporcje pomieszczenia,
- położenie drzwi i okien,
- największe meble,
- wzajemne odległości,
- punkt obserwacji.
Po zakończeniu warto wrócić do pomieszczenia i porównać rysunek z rzeczywistością. Szybko okaże się, które informacje zostały dobrze zrozumiane, a które tylko powierzchownie zapamiętane.
Rysunek z pamięci i rysunek z wyobraźni to nie to samo
| Rodzaj pracy | Na czym polega? |
|---|---|
| Z obserwacji | przedmiot znajduje się przed rysownikiem |
| Z pamięci | odtwarzamy wcześniej oglądany obiekt |
| Z wyobraźni | tworzymy lub przekształcamy formę, która nie istnieje w danym układzie |
| Projektowy | rysunek służy rozwiązaniu określonego problemu |
W praktyce wszystkie te sposoby pracy warto łączyć. Obserwacja dostarcza wiedzy o rzeczywistych formach, pamięć utrwala ich konstrukcję, a wyobraźnia pozwala później swobodnie nimi operować.
Jak ćwiczyć światło bez modelu?
Kiedy bryła została poprawnie skonstruowana, można samodzielnie ustalić źródło światła. Dobrym ćwiczeniem jest narysowanie tej samej kompozycji trzykrotnie:
- światło z lewej strony i z góry,
- światło niskie z prawej strony,
- światło znajdujące się za obiektem.
Trzeba wtedy samodzielnie zdecydować, które powierzchnie są oświetlone, a gdzie powstaną cienie rzucane. Jest to znacznie trudniejsze niż kopiowanie gotowego światłocienia ze zdjęcia, ale rozwija rozumienie bryły.
Jak przejść od bryły do architektury?
Proste ćwiczenia przestrzenne można stopniowo rozwijać w zadania architektoniczne. Kilka połączonych prostopadłościanów może stać się pawilonem, przystankiem, niewielkim domem albo fragmentem przestrzeni publicznej.
Przykładowa kolejność pracy może wyglądać następująco:
| Etap | Zadanie |
|---|---|
| 1 | kompozycja z 3–4 prostych brył |
| 2 | dodanie wejścia i otworów |
| 3 | ustalenie skali za pomocą sylwetki człowieka |
| 4 | określenie funkcji obiektu |
| 5 | narysowanie całości z drugiej strony |
| 6 | dodanie światła i otoczenia |
W programie przygotowującym KIAS na architekturę znajdują się między innymi formy przestrzenne z wyobraźni, aksonometria, rysunek na siatkach perspektywicznych, geometria oraz modelowanie przestrzenne. Takie zagadnienia bezpośrednio rozwijają umiejętność konstruowania zamiast wyłącznie odtwarzania gotowego widoku.
Model przestrzenny pomaga sprawdzić wyobraźnię
Jeżeli trudno ocenić, czy własna kompozycja działa przestrzennie, można wykonać jej prosty model z papieru lub kartonu. Następnie warto porównać model z wcześniejszym rysunkiem.
Można sprawdzić:
- czy proporcje odpowiadają założeniu,
- czy połączenia brył są możliwe,
- jak obiekt wygląda z niewidocznej wcześniej strony,
- czy cień zachowuje się zgodnie z przewidywaniem,
- czy forma jest interesująca także z innych punktów obserwacji.
Jak może wyglądać tygodniowy trening wyobraźni przestrzennej?
| Dzień | Ćwiczenie |
|---|---|
| Poniedziałek | 20 brył w różnych ustawieniach |
| Wtorek | jeden przedmiot z 4 punktów widzenia |
| Środa | kompozycja z kilku brył |
| Czwartek | rysunek wnętrza z pamięci |
| Piątek | przekształcanie istniejącego produktu |
| Sobota | forma architektoniczna z wyobraźni |
| Niedziela | model jednej z wcześniej narysowanych kompozycji |
Najpierw zrozumieć, później wymyślać
Swobodne rysowanie z wyobraźni nie bierze się wyłącznie z kreatywności. Jest efektem znajomości perspektywy, brył, proporcji, światła i konstrukcji. Im więcej rzeczywistych obiektów zostanie wcześniej świadomie przeanalizowanych, tym większy zestaw form można później wykorzystywać podczas własnej pracy.
Dlatego najlepsze efekty daje łączenie kilku sposobów nauki. Najpierw obserwujemy, następnie upraszczamy obiekt do brył, rysujemy go z pamięci, obracamy w przestrzeni, zmieniamy proporcje, a na końcu wykorzystujemy poznaną konstrukcję do stworzenia czegoś nowego. Wtedy rysunek z wyobraźni przestaje być zgadywaniem i zaczyna opierać się na konkretnych zasadach.
